Tem sưu tầm không chỉ là những mảnh giấy nhỏ từng đi qua thư tín. Mỗi con tem có thể gắn với một sự kiện, một địa danh, một loài động vật, một nhân vật hoặc một thời kỳ thiết kế bưu chính.

Người mới không cần bắt đầu bằng tem đắt tiền. Việc quan trọng hơn là hiểu tình trạng tem, chọn một chủ đề mình thích và mua dựa trên ảnh thật cùng mô tả rõ ràng.

Tem đã dùng và tem mới là gì?

Tem mới là tem chưa được dùng để thanh toán cước bưu chính. Nhiều người sưu tầm chú ý đến mặt sau của tem mới vì có thể còn lớp keo gốc. Tuy nhiên, keo nguyên vẹn không phải tiêu chí duy nhất và cũng không áp dụng giống nhau cho mọi giai đoạn phát hành.

Tem đã dùng thường có dấu hủy của bưu cục hoặc dấu bưu điện. Một dấu hủy rõ ngày, tháng và địa điểm có thể bổ sung bối cảnh thú vị cho tem, nhất là khi người chơi sưu tầm theo tuyến thư, địa phương hoặc sự kiện.

Tem mới: đừng chỉ nhìn mặt trước

Hãy hỏi người bán ảnh mặt sau và tình trạng keo: còn nguyên, có vết dán bản lề, bị mỏng giấy hay có dấu ẩm. Không nên tự bóc hoặc chà xát mặt sau để kiểm tra vì rất dễ làm hỏng tem.

Tem đã dùng: dấu hủy nói lên điều gì?

Dấu hủy cho biết tem đã thực sự đi qua hệ thống bưu chính, nhưng chất lượng dấu cần được mô tả trung thực. Dấu quá đậm có thể che hình; dấu nhẹ, lem hoặc dấu chỉ một phần sẽ tạo ra trải nghiệm sưu tầm khác nhau tùy mục tiêu của người chơi.

7 điểm kiểm tra trước khi mua tem sưu tầm

• ✔Răng tem: kiểm tra răng có bị khuyết, cắt vào thiết kế hoặc bị xén lệch không.
• ✔Mép và góc: mép rách, góc gập hoặc vết ép có thể ảnh hưởng đến tình trạng chung.
• ✔Màu in: xem ảnh chụp đủ sáng để nhận biết phai màu, ố hoặc vết loang.
• ✔Mặt sau: hỏi rõ về lớp keo, dấu bản lề, vết dán, giấy mỏng hoặc vết ẩm.
• ✔Dấu hủy: với tem đã dùng, nên xem dấu hủy rõ hay mờ và có che mất hình không.
• ✔Bộ tem: nếu mua theo bộ, hãy hỏi số lượng tem gốc và các mẫu đang thiếu.
• ✔Ảnh thật: ưu tiên ảnh của chính sản phẩm thay vì ảnh minh họa từ catalogue.

Điều gì quyết định giá trị của một con tem?

Tuổi tem là một dữ kiện, nhưng không phải câu trả lời đầy đủ. Một con tem có giá trị sưu tầm thường được xem xét theo mức độ hiếm thực tế, số lượng còn lại, chất lượng bảo quản, loại dấu hủy, vị trí trong bộ tem và nhu cầu của cộng đồng người chơi.

Các biến thể về màu, giấy, răng tem hoặc lỗi in có thể được giới chơi tem quan tâm. Tuy vậy, việc xác định biến thể cần tài liệu đối chiếu và kinh nghiệm; người mới không nên tự khẳng định chỉ từ ảnh mạng.

Cách bảo quản tem cơ bản tại nhà

Tem rất nhạy với ẩm, bụi, ánh nắng và thao tác tay. Nên dùng kẹp tem chuyên dụng thay vì tay trần, đặc biệt với tem còn keo hoặc tem giấy mỏng. Hạn chế dùng băng keo, keo dán văn phòng hoặc túi nhựa không rõ chất liệu.

Album tem và tờ bảo quản phù hợp giúp tem ít bị cong, dính hoặc bạc màu. Đặt album ở nơi khô ráo, thoáng, tránh ánh sáng trực tiếp và tránh để gần nguồn nhiệt.

Những việc không nên làm

• ✔Không rửa, tẩy hoặc ép phẳng tem khi chưa hiểu rõ kỹ thuật và loại giấy.
• ✔Không bóc tem khỏi bì thư bằng cách giật mạnh hoặc ngâm tùy tiện.
• ✔Không xếp tem chồng trực tiếp lên nhau khi còn ẩm hoặc có keo hở.

Lộ trình chơi tem cho người mới

Hãy bắt đầu với một chủ đề nhỏ: tem Việt Nam, động vật, nghệ thuật, thể thao, lịch sử, một quốc gia hoặc một giai đoạn. Mục tiêu ban đầu nên là xây một bộ sưu tập gọn, có câu chuyện và được bảo quản tốt.

Sau đó, bạn có thể học cách đọc catalogue, tìm hiểu các thuật ngữ và trao đổi với cộng đồng. Trang StampWorld là một nguồn catalogue trực tuyến để tham khảo thông tin phát hành; hãy luôn đối chiếu với tình trạng thực tế của món tem.

Nếu đang tìm tem, sách cũ hoặc đồ sưu tầm, hãy xem danh mục sản phẩm của Ngọc Hiển Books. Anh/chị cũng có thể đọc thêm các bài hướng dẫn ở Blog Ngọc Hiển Books trước khi lựa chọn.

Câu hỏi thường gặp

Tem đã dùng có đáng sưu tầm không?

Có. Tem đã dùng có dấu hủy rõ và tình trạng tốt vẫn rất phù hợp với nhiều chủ đề sưu tầm. Giá trị phụ thuộc từng con tem, không chỉ phụ thuộc việc tem đã dùng hay chưa.

Có nên mua tem chỉ vì tem cũ?

Không nên. Hãy xem thêm tình trạng, độ đầy đủ của bộ, nguồn gốc và chủ đề mình muốn theo đuổi. Một bộ tem nhỏ nhưng được chọn kỹ thường thú vị hơn mua ngẫu nhiên số lượng lớn.

Làm sao biết tem có bị hỏng?

Yêu cầu ảnh rõ cả hai mặt. Kiểm tra răng tem, góc, màu, vết ố, vết dán và độ mỏng giấy. Khi mô tả không rõ, hãy hỏi trước khi mua.